Ngôi kể thứ ba mang lại nhiều lựa chọn đa dạng cho người viết khi muốn kể câu chuyện qua góc nhìn của nhiều nhân vật. Thay vì chỉ tập trung vào một cá nhân, người viết có thể di chuyển linh hoạt giữa các nhân vật khác nhau, tạo ra bức tranh tổng thể hơn cho câu chuyện mà tác giả muốn kể.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu kỹ hơn về ngôi thứ ba và cách sử dụng khi viết như thế nào để mang lại hiệu quả tốt nhất!
Ngôi kể thứ ba là ngôi kể gì?
Ngôi kể thứ ba trong văn học là người kể chuyện không tham gia trực tiếp vào câu chuyện mà tường thuật lại bằng các đại từ như “anh ấy”, “cô ấy”, “họ” hoặc tên của các nhân vật. Người kể chuyện mô tả hành động, suy nghĩ và cảm xúc của nhân vật mà không cần nhập vai vào họ.
Trong ngôi kể này, người kể chuyện có thể linh hoạt trong việc chuyển đổi giữa các nhân vật và tình huống khác nhau. Người kể sẽ chọn theo sát một nhân vật duy nhất để làm nổi bật suy nghĩ và cảm xúc của họ hoặc là sử dụng góc nhìn toàn tri để biết được mọi điều trong câu chuyện, bao gồm cả nội tâm và hành vi của nhiều nhân vật.
Tùy thuộc vào cách mà người viết lựa chọn, ngôi kể thứ ba có thể tạo ra những bối cảnh và tầng nghĩa phong phú cho câu chuyện, từ việc nhấn mạnh những khía cạnh cảm xúc của nhân vật đến việc cung cấp một cái nhìn tổng quát về tình huống mà họ đang gặp phải. Nhờ đó mà tạo ra được không gian rộng mở cho người đọc, họ có thể khám phá và kết nối được với nhân vật từ nhiều góc độ khác nhau.
Góc nhìn thứ ba so với các góc nhìn khác
Ngôi kể thứ ba có thể mang đến cách tiếp cận linh hoạt và đa dạng hơn so với các ngôi kể khác, tạo ra điểm nhấn khác biệt trong khi kể chuyện. So với ngôi kể thứ nhất và thứ hai, ngôi thứ ba cho phép người kể chuyện đứng bên ngoài câu chuyện, tường thuật các sự kiện, giúp câu chuyện trở nên khách quan và mở rộng vấn đề hơn.
Ngôi kể thứ nhất thường được sử dụng khi người kể chuyện chính là một nhân vật trong câu chuyện, thường là nhân vật chính. Người kể chuyện sẽ sử dụng đại từ “tôi” để tường thuật sự kiện từ quan điểm cá nhân. Điểm mạnh của ngôi kể này là tăng kết nối, sự gần gũi và cho người đọc hiểu rõ hơn về nhân vật đó. Tuy nhiên, nó bị hạn chế bởi quan điểm chủ quan của nhân vật chính, khiến câu chuyện thiếu sự toàn diện vì người đọc chỉ biết qua trải nghiệm của nhân vật chính.
Còn ngôi kể thứ hai, tuy ít phổ biến nhưng cũng là một ngôi kể mang đến nhiều đột phá cho câu chuyện. Người kể sẽ sử dụng đại từ “bạn” để trực tiếp nói chuyện với độc giả. Kiểu này sẽ tạo ra sự tương tác mạnh mẽ, khiến độc giả cảm giác như mình đang nhập vai vào câu chuyện.
Phân loại ngôi kể thứ ba
Trong văn học, việc lựa chọn ngôi kể đóng vai trò quan trọng trong cách truyền tải nội dung và tương tác với độc giả. Ngôi kể thứ ba là hình thức phổ biến và có thể sử dụng theo hai dạng sau:
Ngôi kể thứ ba toàn tri
Ngôi kể thứ ba toàn tri cho phép người kể chuyện biết mọi thứ về tất cả các nhân vật và sự kiện trong câu chuyện. Ngôi kể này mang lại sự tự do cho người kể, cho phép họ di chuyển giữa các nhân vật, thời gian và không gian một cách linh hoạt, cung cấp cho người đọc toàn bộ bức tranh về câu chuyện.
Người kể chuyện toàn tri vừa miêu tả tình huống, vừa đưa ra những nhận định, bình luận về hành vi, cảm xúc của các nhân vật. Đặc điểm này giúp tạo nên sự bao quát, mở rộng nội dung câu chuyện và truyền tải nhiều tầng lớp ý nghĩa.
Tuy nhiên, nếu người kể lạm dụng quá mức ngôi kể này có thể dẫn đến việc quá tải thông tin, khiến người đọc khó tập trung vào một tuyến nhân vật cụ thể và cảm thấy mạch truyện bị phân tán.
Ngôi kể thứ ba giới hạn
Trái lại với ngôi kể toàn tri, ngôi kể thứ ba giới hạn chỉ tập trung vào một nhân vật hoặc một số ít nhân vật. Người kể chỉ biết và miêu tả suy nghĩ, cảm nhận và những gì nhân vật chính trải qua. Nhờ đó, câu chuyện sẽ được nhìn nhận từ một góc nhìn cá nhân hơn, mặc dù sử dụng đại từ ngôi thứ ba.
Cách kể này thường được ví như một chiếc camera theo dõi sát sao một nhân vật, nhưng không đi quá xa khỏi trải nghiệm và cảm nhận của nhân vật đó.
Ưu điểm của ngôi kể thứ ba này là tập trung vào nhân vật chính, tạo sự gắn kết với người đọc và một phần tạo sự tò mò cho những gì chưa được đề cập rõ ràng, sẽ được tiết lộ dần dần trong các diễn biến tiếp theo.
Nhìn chung, lựa chọn ngôi kể thứ ba toàn tri hay giới hạn phụ thuộc vào cách tác giả muốn truyền tải câu chuyện. Nếu muốn mang lại cho người đọc bức tranh toàn cảnh với nhiều thông tin đa chiều thì ngôi thứ ba toàn tri là lựa chọn tốt. Ngược lại, nếu cần làm rõ hơn về những trải nghiệm và suy nghĩ của nhân vật chính thì ngôi thứ ba giới hạn sẽ là lựa chọn phù hợp.
Ngôi kể thứ ba có tác dụng gì khi viết?
Ngôi kể thứ ba mang đến một cái nhìn toàn diện, cho phép người đọc tiếp cận câu chuyện từ nhiều góc độ khác nhau, qua đó tạo nên làm rõ sự phát triển của nhân vật và làm cốt truyện có phần phức tạp hơn.
Thay vì giới hạn trong suy nghĩ và cảm nhận của một nhân vật cụ thể (như trong ngôi kể thứ nhất), ngôi thứ ba cho phép người kể chuyện tiếp cận tâm trí của nhiều nhân vật, qua đó giúp người đọc thấy được sự tương tác giữa họ, hiểu sâu hơn về động cơ và cảm xúc của mỗi nhân vật.
Sử dụng ngôi thứ ba còn giúp tăng tính linh hoạt trong cách dẫn dắt câu chuyện. Người kể chuyện có thể dễ dàng chuyển đổi giữa các nhân vật hoặc bối cảnh, mang đến một sự liền mạch trong việc kể lại các sự kiện. Cũng nhờ đó mà việc xây dựng mạch truyện trở nên mượt mà, giúp người đọc không bị bó hẹp trong một góc nhìn duy nhất mà có thể nhìn được toàn bộ bức tranh tổng thể.
Ngoài ra, ngôi thứ ba còn có đặc tính khách quan và độ tin cậy cao. Bởi vì, tác giả sẽ sử dụng vị trí của một người đứng ngoài để tường thuật lại toàn cảnh những gì diễn ra trong câu chuyện mà không bị ảnh hưởng bởi cảm xúc chủ quan của nhân vật. Hơn nữ, với cách tiếp cận này, tác giả có thể dễ dàng vận dụng quy tắc “show don’t tell” để tăng thêm phần thuyết phục cho những suy nghĩ và hành vi của nhân vật, cũng như diễn biến cả câu chuyện.
Sử dụng ngôi thứ ba cũng giúp người viết dễ dàng phát triển bối cảnh và các chi tiết môi trường xung quanh nhân vật. Khi không bị bó buộc vào quan điểm chủ quan của một nhân vật, tác giả sẽ có thể miêu tả mọi thứ một cách đa chiều và chi tiết hơn, tạo ra một câu chuyện toàn diện và hấp dẫn.
Điểm hạn chế của ngôi kể thứ ba
Dưới góc nhìn của một chuyên gia văn học, ngôi kể thứ ba mang lại nhiều ưu điểm, đặc biệt là khả năng cung cấp góc nhìn toàn tri hoặc tập trung vào một nhân vật cụ thể. Tuy nhiên, hình thức kể chuyện này cũng tồn tại những điểm hạn chế nhất định.
Một trong những hạn chế lớn của ngôi kể thứ ba toàn tri là cảm giác xa cách mà nó có thể tạo ra đối với độc giả. Vì người kể chuyện ngôi thứ ba có khả năng biết hết mọi sự kiện, hành động và suy nghĩ của các nhân vật, nhưng họ lại không nhất thiết phải chia sẻ tất cả với người đọc. Do vậy, nó có thể dẫn đến thiếu cảm xúc và kết nối. Người đọc có thể cảm thấy mình chỉ là người quan sát bên ngoài, không thật sự đồng cảm hoặc thấu hiểu sâu sắc các nhân vật.
Không những thế, nếu người kể chuyện chọn cách tiếp cận với góc nhìn hạn chế, chỉ tập trung một nhân vật, họ có thể bỏ lỡ cơ hội phát triển các chiều sâu về tâm lý và suy nghĩ của những nhân vật khác. Mọi miêu tả chỉ là bề nổi nên khó để độc giả hiểu được động cơ để nhân vật đi đến quyết định đó là gì.
Cách sử dụng ngôi kể thứ ba trong văn học
Để sử dụng ngôi thứ ba hiệu quả khi viết, bạn có thể thử áp dụng một số cách sau:
- Chọn nhân vật có động cơ rõ ràng: Nhân vật có nhiều điều để đánh mất, quá khứ đáng chú ý và cần phải học hỏi nhiều thường là lựa chọn tốt, bởi suy nghĩ và hành động của họ sẽ thu hút sự chú ý và tạo ra những tình huống căng thẳng. Tập trung vào những nhân vật này sẽ giúp câu chuyện có nhiều điểm gây vấn và dễ lấy lòng độc giả.
- Tính nhất quán: Một trong những nguyên tắc quan trọng khi sử dụng ngôi thứ ba là tính nhất quán. Người viết cần đảm bảo rằng giọng điệu và góc nhìn của câu chuyện không bị thay đổi đột ngột giữa các nhân vật trong cùng một cảnh. Sự chuyển đổi nhân vật chỉ nên diễn ra khi có sự thay đổi rõ ràng trong cấu trúc chương hoặc cảnh.
- Tính linh hoạt: Ngôi kể thứ ba mang lại sự linh hoạt lớn trong việc thay đổi góc nhìn và khai thác chiều sâu của nhiều nhân vật khác nhau. Người kể chuyện có thể dễ dàng di chuyển từ suy nghĩ của một nhân vật này sang nhân vật khác, hoặc duy trì góc nhìn khách quan để tạo ra những điểm nhìn đa chiều về câu chuyện.
- Chỉ tiết lộ những gì nhân vật biết: Dù người kể chuyện có thể toàn tri, nhưng không phải lúc nào cũng cần tiết lộ mọi thông tin cho người đọc. Thay vào đó, chỉ nên cung cấp những gì nhân vật chính trong cảnh biết và hiểu. Có như thế mới duy trì được sự hồi hộp, tò mò và bứt phá trong câu chuyện, thôi thúc người đọc đi khám phá dần dần cùng với nhân vật trong truyện.
Có thể bạn quan tâm: Ngôi thứ hai là gì? Ưu, nhược điểm của ngôi kể thứ hai
Lời kết
Ngôi kể thứ ba là một trong những phương pháp kể chuyện phổ biến và hiệu quả nhất, bởi nó cho phép người viết có khả năng mô tả từ góc nhìn rộng hơn, bao quát toàn bộ câu chuyện. Tuy nhiên, việc sử dụng ngôi kể thứ ba cũng đòi hỏi người viết phải cân nhắc kỹ lưỡng để tránh gây rối và nhầm lẫn cho độc giả.
Theo dõi Người Chấp Bút và xem tiếp những bài blog chia sẻ trên website của chúng tôi để biết thêm nhiều kiến thức viết lách hơn nữa.
