Trong thời đại số, sách giấy dường như đang mất dần vị trí trước sự “lên ngôi” của mạng xã hội, game online hay các ứng dụng giải trí. Nhiều bạn trẻ chọn cách tiếp cận tri thức qua video ngắn, bài đăng trên mạng thay vì những trang sách nhiều chữ. Điều này đặt ra câu hỏi lớn là “Liệu văn hóa đọc của giới trẻ hiện nay có đang bị mai một theo sự phát triển của công nghệ hay chỉ đang thích nghi với nhu cầu và thói quen mới của thời đại?
Người trẻ có thực sự lười đọc sách? Nếu đó cũng là điều bạn đang quan tâm và muốn tìm hiểu thì hãy cùng Người Chấp Bút đọc ngay bài chia sẻ này nhé!
Văn hóa đọc là gì?
Chúng ta có thể nghe “văn hóa đọc” trong các hội thảo, trên báo chí hay trong những cuộc trò chuyện bàn về tri thức, nhưng thực tế, đến giờ vẫn chưa có một định nghĩa chính thức nào được thống nhất. Tính đến hiện nay, thuật ngữ này chưa xuất hiện trong từ điển, nhưng chúng ta có thể tham khảo theo một số định nghĩa sau:
Theo thạc sĩ Chu Văn Khánh, văn hóa đọc sách như một loại hình hoạt động văn hóa, bởi lẽ đọc sách không chỉ dừng lại ở việc tiêu thụ tri thức mà còn giúp người đọc sáng tạo những giá trị mới. Ông cho rằng văn hóa đọc chính là một thước đo văn hóa của một cộng đồng.
Trong khi đó, Thạc sĩ Bùi Văn Vượng nhìn nhận văn hóa đọc đơn giản hơn, đó là “đọc sách có văn hóa” và hướng đến xây dựng một xã hội đọc sách.
PGS.TS Phạm Văn Tình thì nói rằng văn hóa đọc chính là cách chúng ta ứng xử với tri thức sách vở, đọc sao cho hợp lý và bổ ích. Đó cũng là một lời nhắc nhở rằng việc đọc không nên dừng lại ở nhìn nhận mặt chữ, mà còn phải học cách đọc để hiểu sâu hơn, hiểu đúng và đem cái hiểu đó ứng dụng vào cuộc sống.
Có thể thấy, các khái niệm này khác nhau, nhưng trên tinh thần thì văn hóa đọc phải vượt lên trên khái niệm đọc đơn thuần, bao hàm nghệ thuật chọn sách, biết cách đọc và biết cách sử dụng tri thức từ việc đọc. Một xã hội có văn hóa đọc là một xã hội không ngừng học hỏi, không ngừng sáng tạo và không ngừng phát triển.
Đó là chúng ta đang bàn chung chung về văn hóa đọc đại chúng, còn khi bàn đến văn hóa đọc của giới trẻ hiện nay, câu chuyện lại mang một sắc thái rất khác. Khác như thế nào và thực trạng văn hóa đọc sách của giới trẻ hiện nay ra sao, xem tiếp bên dưới để rõ hơn nhé.
Văn hóa đọc của giới trẻ hiện nay như thế nào?
Ngày nay, văn hóa đọc đã vượt qua giới hạn của những cuốn sách in truyền thống. Đọc trên điện thoại, máy tính bảng hay qua các trang web cũng là một phần của văn hóa đọc hiện đại. Nhưng có một điều không thay đổi là đọc sách vẫn là cách tốt nhất để nuôi dưỡng tâm hồn và phát triển trí tuệ.
Nhưng nhìn sơ bộ, không ít người cho rằng văn hóa đọc của giới trẻ hiện nay đang bị mai một. Những hình ảnh các bạn trẻ đắm mình trong màn hình điện thoại hay máy tính bảng thay vì những cuốn sách giấy dường như minh chứng rõ ràng nhất.
Sự phát triển của các thiết bị điện tử và mạng xã hội đã tạo ra một xu thế mới, nơi thông tin được tiếp cận nhanh chóng và dễ dàng chỉ bằng vài cú nhấp chuột. Với các nền tảng như Facebook, YouTube hay TikTok, việc dành hàng giờ để đọc một cuốn sách dày cộp có vẻ trở nên “xa xỉ”. Văn hóa nghe nhìn lên ngôi mang đến sự giải trí hấp dẫn và tức thời hơn.
Tuy nhiên, liệu có phải giới trẻ thực sự quay lưng lại với sách? Chúng ta cần đánh giá kỹ hơn về vấn đề này để không “đổ oan” cho bất kỳ thế hệ nào.
Thực tế, câu chuyện không đơn giản như vậy. Nhiều bạn trẻ vẫn đọc, nhưng cách đọc của họ đã thay đổi. Sách điện tử hay sách nói đang trở thành lựa chọn phổ biến bởi tính tiện lợi và phù hợp với lối sống hiện đại. Không cần phải mang theo cuốn sách dày, chỉ cần một chiếc điện thoại hay tai nghe là bạn đã có thể tiếp cận tri thức mọi lúc mọi nơi. Đây là sự chuyển dịch từ thói quen đọc truyền thống sang hiện đại, phù hợp với xu hướng công nghệ.
Cạnh đó, sự phổ biến của các nền tảng sách điện tử như Kindle, Google Books hay các ứng dụng sách nói như Fonos, Audible đã chứng minh cho văn hóa đọc của giới trẻ hiện nay không mất đi. Vấn đề cần giải quyết chính là làm thế nào để định hướng giới trẻ lựa chọn sách phù hợp? Làm sao để các nền tảng công nghệ vừa hỗ trợ việc đọc, vừa tạo động lực khuyến khích đọc sâu?
Bởi vì, dù giới trẻ vẫn đọc, nhưng không thể phủ nhận rằng một phần lớn lượng sách giấy và văn học mạng được tiêu thụ lại rơi vào những thể loại không mang nhiều giá trị giáo dục hoặc thậm chí đi ngược lại văn hóa. Tiểu thuyết ngôn tình hay truyện giải trí “mì ăn liền” là những ví dụ điển hình. Dù những thể loại này mang tính giải trí cao, nhưng chúng đôi khi ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức và nhân sinh quan của người trẻ. Và đó là hồi chuông báo động và là bài toán cần sự chung tay từ gia đình, nhà trường và xã hội.
Tác động của mạng xã hội đến thói quen đọc sách của giới trẻ
Sự phát triển như vũ bão của mạng xã hội đã mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức đối với văn hóa đọc của giới trẻ hiện nay. Bằng những công cụ hiện đại, mạng xã hội giúp người trẻ tiếp cận thông tin một cách nhanh chóng, đa dạng, nhưng đồng thời cũng khiến họ dần rời xa những trang sách truyền thống.
Mạng xã hội có thể xem như một “thư viện số” khổng lồ. Chỉ cần vài cú nhấp chuột, giới trẻ có thể tiếp cận hàng loạt tài liệu học thuật, bài báo hay trích dẫn sách từ khắp nơi trên thế giới. Những diễn đàn, hội nhóm về sách trên Facebook, Instagram hay Threads đang trở thành nơi giao lưu sôi nổi, đa dạng chủ đề và đương nhiên sẽ kích thích niềm đam mê với sách trong nhiều bạn trẻ. Nhiều nhà xuất bản cũng tận dụng mạng xã hội để quảng bá sách mới, tổ chức sự kiện trực tuyến, tạo điều kiện để giới trẻ tiếp cận sách dễ dàng hơn.
Nhờ mạng xã hội, việc đọc không còn bó buộc vào sách in. Ebook, sách nói hay các bài viết ngắn trên blog trở thành giải pháp lý tưởng cho những bạn trẻ có ít thời gian hoặc thích sự tiện lợi. Có thể nói, mạng xã hội đang tái định hình thói quen đọc sách theo hướng hiện đại và linh hoạt hơn.
Tuy nhiên, mặt trái của mạng xã hội là sự lấn át của những nội dung giải trí nhanh, gây nghiện. Chính vì tiêu thụ nhiều nội dung ngắn, không ít bạn trẻ đã không còn đủ kiên nhẫn để xem và đọc những nội dung dài trong sách hay các video có thời lượng cao hơn.
Thói quen đọc lướt, chỉ đọc tiêu đề, tóm tắt hoặc vài đoạn ngắn dần trở nên phổ biến. Hệ quả là khiến kỹ năng tư duy phản biện, khả năng tập trung và cảm nhận sâu sắc khi đọc bị suy giảm nghiêm trọng. Nhiều bạn trẻ thậm chí không thể ngồi đọc liên tục một cuốn sách trong vòng 30 phút, bởi họ đã quen với việc tiếp nhận thông tin một cách nhanh chóng và rời rạc.
Hơn nữa, mạng xã hội còn khiến văn hóa đọc bị lu mờ trong những gia đình bận rộn. Phụ huynh không còn thời gian đọc sách cùng con, nhà trường thiếu các chương trình khuyến đọc và cả xã hội đang bị cuốn vào guồng quay công nghệ mà quên mất tầm quan trọng của sách.
Tóm lại, mạng xã hội không phải là kẻ thù của văn hóa đọc của giới trẻ hiện nay, mà chỉ là một công cụ. Cách chúng ta sử dụng nó mới quyết định kết quả.
Phụ huynh có thể khuyến khích con cái dành thời gian cho sách bằng cách cùng đọc hoặc giới thiệu những cuốn sách phù hợp. Nhà trường cần tổ chức nhiều hoạt động như ngày hội đọc sách, các cuộc thi review sách, hay xây dựng thư viện hiện đại hơn. Còn bản thân mỗi bạn trẻ, hãy tập thói quen đặt điện thoại xuống, cầm sách lên và nghiền ngẫm những giá trị trong đó. Hãy bắt đầu từ những gì nhỏ nhất, dành 30 phút đọc sách mỗi ngày hoặc đọc từ 3-5 trang sách, dần dần bạn sẽ cảm thấy một quyển sách dày cũng không có gì là quá đáng sợ và mất thời gian.
XEM THÊM: Đừng bỏ lỡ! – 6 quyển sách dành cho người hướng nội
Lời kết
Theo như chia sẻ, chúng ta sẽ thấy văn hóa đọc của giới trẻ hiện nay không mất đi mà đang trong quá trình biến đổi. Quan trọng là chúng ta cần nhìn nhận khách quan và tìm cách phát huy những giá trị tích cực từ thói quen đọc mới, đồng thời hướng dẫn giới trẻ đến với những tác phẩm có chiều sâu và giá trị lâu bền. Dù sách giấy, sách điện tử hay sách nói, mục tiêu cuối cùng vẫn là nuôi dưỡng tri thức và khơi gợi cảm hứng học hỏi, sáng tạo.
Nhớ theo dõi Người Chấp Bút, để cập nhật thêm nhiều bài chia sẻ hay về sách, viết lách và những kiến thức khác nhé!
