Tiểu thuyết với sự mở rộng về không gian và thời gian, cung cấp một khung cảnh rộng lớn hơn để phát triển câu chuyện và xây dựng nhân vật. Nhưng chính xác thì tiểu thuyết là gì? Nó khác biệt như thế nào so với các thể loại khác? Và làm thế nào để chọn được thể loại tiểu thuyết phù hợp với sở thích và phong cách viết của mình?
Hãy theo dõi bài viết này để tìm hiểu các đặc điểm của tiểu thuyết, khám phá 6 thể loại phổ biến nhất để mở ra cơ hội hấp dẫn trong hành trình viết lách nhé!
Tiểu thuyết là gì?
Tiểu thuyết là một thể loại văn học hư cấu được viết bằng văn xuôi, với nhiều ngôi kể. Tiểu thuyết thường có số lượng từ lớn, nhưng không giới hạn là bao nhiêu, tùy theo chủ đề mà biến động khác nhau. Sự xuất hiện của tiểu thuyết được cho là để thay thế những trường ca và sử thi hoành tráng.
Trong tiểu thuyết, các tác giả thường tạo ra thế giới ảo tưởng với các nhân vật, sự kiện và bối cảnh đặc biệt để khơi gợi sự đồng cảm từ độc giả. Nó hoàn toàn khác với các thể loại văn học khác, nhất là thơ; bởi vì sự phong phú và đa dạng trong phát triển cốt truyện, nhân vật và chủ đề.
Đặc điểm của tiểu thuyết là gì?
Dù được phát triển theo hướng nào thì tiểu thuyết cũng sẽ có chung những đặc điểm sau:
- Dạng văn xuôi, tường thuật: Tiểu thuyết sẽ có số lượng từ ngữ lớn, cung cấp một cái nhìn toàn diện và sâu sắc về cuộc sống, con người và xã hội. Không gian trong tiểu thuyết rộng lớn hơn thơ hay truyện ngắn, nên tác giả dễ dàng khai thác và phát triển các tình tiết, tạo ra nhiều mâu thuẫn, tranh đấu nội tâm, hành động và vẽ ra nhiều mối quan hệ phức tạp làm tiền đề cho cốt truyện chính.
- Phát triển chiều sâu của nhân vật: Tiểu thuyết thường tập trung vào việc xây dựng những nhân vật phức tạp và đa chiều. Những nhân vật này không chỉ là những cá nhân tồn tại trong cốt truyện, mà còn là đại diện cho những khía cạnh đa dạng của bản chất con người, từ tình yêu, lòng căm thù, sự đau khổ, niềm vui, cho đến sự mâu thuẫn nội tâm và những trải nghiệm đặc thù
- Cốt truyện hấp dẫn: Cốt truyện của tiểu thuyết được xây dựng một cách chặt chẽ với các phần như mở đầu, phát triển, cao trào, và kết thúc. Sự sắp xếp này không chỉ giúp duy trì sự hứng thú của người đọc mà còn là phương tiện để tác giả truyền tải thông điệp và chủ đề của tác phẩm. Các tình tiết được kết nối mạch lạc và hợp lý, tạo nên sự hài hòa và hấp dẫn trong quá trình đọc.
- Chủ đề và thông điệp giá trị: Chủ đề tiểu thuyết thường đa dạng, đề cập đến các vấn đề lớn và có ý nghĩa, như tình yêu, chiến tranh, đạo đức, tôn giáo, xã hội, và triết học. Những chủ đề này giúp cho tác giả có thể bày tỏ quan điểm cá nhân và đồng thời mở ra những cuộc thảo luận cho độc giả.
- Tính hư cấu: Đặc điểm cốt lõi của tiểu thuyết chính là tính hư cấu. Mặc dù nhiều tiểu thuyết dựa trên những sự kiện hoặc nhân vật có thật, chúng thường được “biến tấu” để phù hợp với câu chuyện hư cấu. Tính hư cấu này cho phép tác giả tự do sáng tạo, khám phá và tưởng tượng, không bị giới hạn bởi sự thật lịch sử hay khoa học.
Các yếu tố cấu thành nên tiểu thuyết
Nếu bạn muốn viết tiểu thuyết hay thì phải nắm rõ các yếu tố cấu thành một tiểu thuyết. Phải hiểu rõ vai trò của những yếu tố này trong tiểu thuyết là gì, mới có thể xây dựng được nội dung liền mạch, có tính logic và dễ hiểu.
Sau đây là cấu trúc của một tiểu thuyết cần có:
Chương
Đây là đơn vị cơ bản trong tiểu thuyết, được dùng để chia câu chuyện thành những phần nhỏ hơn dựa vào mốc thời gian, không gian hoặc các sự kiện liên quan đến nhân vật. Mỗi chương có thể có những nội dung độc lập hoặc là chuỗi các vấn đề liên tiếp diễn ra. Các nội dung này sẽ cung cấp cho người đọc những góc nhìn đa chiều về cốt truyện, từ đó chắp nối lại để tạo ra được mạch truyện chính.
Tiểu thuyết chia thành nhiều chương nhỏ sẽ giúp người đọc dễ theo dõi hơn. Họ có thể dừng lại sau mỗi chương để suy ngẫm và phân tích các diễn biến đã xảy ra trước khi chuyển sang nội dung tiếp theo.
Nhân vật
Vai trò của nhân vật trong tiểu thuyết là gì? – Nhân vật trong tiểu thuyết chính là yếu tố trung tâm, được phân loại thành nhiều vai trò khác nhau, bao gồm nhân vật chính, phụ, nhân vật chính diện, phản diện, nhân vật phụ họa,… Mỗi nhân vật sẽ có hồ sơ, tính cách khác nhau. Chính sự khác nhau này sẽ thúc đẩy cốt truyện và tạo ra kết nối với người đọc.
Chính vì là yếu tố cốt lõi nên việc xây dựng nhân vật đòi hỏi sự phức tạp và chiều sâu, nhất là nhân vật chính. Tác giả cần phải vẽ ra sơ đồ các nhân vật và mối liên hệ giữa họ, từ đó mới biết cách xây dựng nhân vật như thế nào để phù hợp với cốt truyện chính.
Nhân vật chính thường phải có tính cách và động lực rõ ràng, làm nền tảng thúc đẩy câu chuyện phát triển đến cao trào và đưa ra một lời giải thích cụ thể giúp độc giả hiểu được vì sao câu chuyện lại tiến triển theo cách như thế.
Về nhân vật phụ, tuyến nhân vật này vũng đóng vai trò quan trọng không kém. Họ sẽ làm nổi bật những đặc điểm của nhân vật chính, là mấu chốt vấn đề trong chuỗi sự kiện diễn ra với nhân vật chính.
Tác giả có thể chọn cách kể chuyện từ góc nhìn của một nhân vật nhất định hoặc thông qua ngôi kể thứ ba để có cái nhìn toàn diện hơn về tất cả các nhân vật.
Cốt truyện
Sau nhân vật, cốt truyện chí là nền tảng của bất kỳ thể loại tiểu thuyết nào. Nó bao gồm các chuỗi sự kiện chính, các mối quan hệ, tình cảm và xung đột diễn ra giữa các nhân vật. Một cốt truyện hay sẽ có mục tiêu rõ ràng, có mạch phát triển hợp lý và có điểm nhấn sáng giá để thu hút độc giả. Các điểm nhấn đó có thể là xung đột giữa các nhân vật, một cú “Plot twist” đầy bất ngờ về nhân vật hay tình huống nào đó và cuối cùng là “giải quyết”.
Cốt truyện phải có sự liên kết giữa các chương mà còn thúc đẩy nhân vật phát triển, trưởng thành và thay đổi; kèm theo đó là những hành động rõ ràng phù hợp với tính cách, thái độ trong từng giai đoạn.
Đôi khi, các tác giả có thể sử dụng các chi tiết tưởng chừng như nhỏ nhặt nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong việc mở ra những bước ngoặt bất ngờ cho câu chuyện. Và đó chính là chỗ ghi điểm cộng tuyệt đối từ độc giả.
Bối cảnh
Cũng không khác với các thể loại khác, tiểu thuyết cũng cần phải có bối cảnh rõ ràng. Bối cảnh sẽ bao gồm không gian, thời gian và môi trường diễn ra câu chuyện đó. Những yếu tố này sẽ ảnh hưởng đến tâm lý nhân vật, sự xuất hiện của các sự kiện và giải thích được nhiều thắc mắc của độc giả.
Bối cảnh có thể ở nhiều chiều không gian và thời gian khác nhau, cũng có thể là câu chuyện giả tưởng được xây dựng ở hiện thực. Một bối cảnh được miêu tả chi tiết và sống động có thể làm cho câu chuyện trở nên chân thực hơn và giúp người đọc dễ dàng tưởng tượng và đắm chìm vào thế giới mà tác giả xây dựng.
Các thể loại tiểu thuyết phổ biến
Lý do nhiều người chọn đọc tiểu thuyết là gì? – Đó chính là sự đa dạng thể loại, chủ đề và phong cách viết. Mỗi một tác giả thổi một cái hồn riêng vào tác phẩm, sử dụng chất liệu khác nhau để xây dựng nên nhân vật và dùng những trải nghiệm khác nhau để cấu thành cốt truyện. Đó là lý do tiểu thuyết luôn chiếm thị phần lớn hơn so với các thể loại sách khác.
Dưới đây là 6 thể loại tiểu thuyết phổ biến nhất hiện nay mà bạn có thể chọn đọc hoặc chọn để thử sức viết lách của bản thân:
Tiểu thuyết kinh dị
Tiểu thuyết kinh dị là một thể loại văn học có sức hấp dẫn đặc biệt nhờ khả năng khơi gợi nỗi sợ hãi sâu sắc trong tâm hồn con người. Mục tiêu chính của thể loại này là khai thác những nỗi sợ hãi cơ bản và nguyên thủy nhất của con người như sự chết chóc, bóng tối, sự cô đơn và sự vô định.
Những yếu tố này có thể đến từ thế lực siêu nhiên như ma quỷ, linh hồn, hoặc từ những ác nhân tâm lý trong xã hội như kẻ sát nhân hàng loạt, người bệnh tâm thần. Chính sự không thể dự đoán và sự không thể lý giải của những mối đe dọa này đã tạo nên một cốt truyện căng thẳng và hồi hộp.
Tiểu thuyết trinh thám/tội phạm
Đây lại là thể loại kích thích trí tuệ con người, nơi mà những câu chuyện xoay quanh các vụ án, tội phạm và hành trình điều tra, đấu trí để tìm ra sự thật. Thể loại này không chỉ hấp dẫn bởi những câu đố bí ẩn cần được giải quyết mà còn bởi sự tinh tế trong việc xây dựng nhân vật và cốt truyện, đưa người đọc vào một mê cung của những manh mối, sự lừa lọc và những cú twist bất ngờ.
Vậy, tiểu thuyết là gì khi nó mang màu sắc của trinh thám và tội phạm? Đó chính là một không gian để khám phá những chiều sâu của tâm lý con người, sự phức tạp của luật pháp và xã hội, nơi mà mọi thứ giới hạn đạo đức có thể bị phá vỡ, lằn ranh mong manh giữa thiện và ác được bộc lộ rõ hơn.
Tiểu thuyết lịch sử
Tiểu thuyết lịch sử là tác phẩm hư cấu có sử dụng các sự kiện, bối cảnh hoặc nhân vật lịch sử có thật để xây dựng cốt truyện, mang lại cảm giác chân thực nhưng không bị gò bó bởi những sự kiện lịch sử đã được ghi chép.
Tiểu thuyết lịch sử cho phép tác giả sáng tạo thêm nhiều chi tiết nhỏ, thậm chí đôi khi thay đổi tên nhân vật hay bối cảnh, nhằm truyền tải những thông điệp sâu sắc hơn về bản chất con người và xã hội.
Không chỉ tái hiện lại quá khứ mà còn làm sống dậy những khoảnh khắc quý giá, quá trọng của lịch sử. Độc giả được cuốn vào những câu chuyện nơi họ có thể trải nghiệm sự đấu tranh, mâu thuẫn và hy vọng của những nhân vật trong tiểu thuyết.
Mặc dù có tính hư cấu những để viết được tiểu thuyết lịch sử, đòi hỏi tác giả phải tìm tòi, nghiên cứu kỹ lưỡng về các sự kiện, nhân vật, phong tục tập quán, quan điểm chính trị, xã hội rõ ràng để không bị sai lệch các dữ kiện lịch sử quan trọng.
Tiểu thuyết tình cảm, lãng mạn
Tiểu thuyết lãng mạn thường xoay quanh sự phát triển của mối quan hệ giữa hai nhân vật chính. Thường các tác phẩm này sẽ có xu hướng kết thúc có hậu – happy ending hoặc sẽ chọn một cái kết thỏa mãn với cảm xúc chung của độc giả.
Các tiểu thuyết tình cảm lãng mạn thường sẽ có những tình huống kịch tính, nhưng đều là bước đệm để xây dựng và củng cố tình cảm cho các nhân vật trong đó. Thể loại này không chỉ hấp dẫn người đọc bởi những cảm xúc mãnh liệt mà còn bởi tính nhân văn, sự đồng cảm và niềm tin vào tình yêu vượt qua mọi thử thách. Nó được xếp vào các thể loại chữa lành tâm hồn, thích hợp để đọc trong những lúc mệt mỏi và có nhiều điều vướng bận trong lòng.
Tiểu thuyết kỳ ảo
Tiểu thuyết kỳ ảo hay còn gọi là “fantasy”, là những câu chuyện dựa trên các yếu tố huyền bí, thần thoại và ma thuật, tạo nên những vũ trụ tưởng tượng với các nhân vật và sinh vật không tồn tại trong thế giới thực.
Khác với tiểu thuyết hiện thực, nơi các sự kiện và con người có thể hoàn toàn xảy ra trong cuộc sống hàng ngày, tiểu thuyết kỳ ảo tạo ra những thế giới mà ở đó các quy luật của vật lý, xã hội và thậm chí là đạo đức được tái định nghĩa.
Những câu chuyện này thường xoay quanh các cuộc phiêu lưu kỳ thú, nơi các nhân vật phải vượt qua những thử thách khắc nghiệt và khám phá những bí ẩn về bản thân hoặc thế giới xung quanh họ. Từ những vùng đất bị nguyền rủa cho đến những vương quốc bí ẩn, mọi thứ đều có thể xảy ra trong các câu chuyện kỳ ảo.
Yếu tố quan trọng trong tiểu thuyết kỳ ảo là gì? – Đó có thể là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố hiện thực và tưởng tượng. Những câu chuyện này thường lấy cảm hứng từ thần thoại cổ đại, văn hóa dân gian và các truyền thuyết lâu đời, từ đó tạo ra những bối cảnh vừa quen thuộc vừa xa lạ.
Ngoài ra, các tiểu thuyết kỳ ảo còn có thể mượn các hình ảnh sinh vật huyền bí như rồng, phượng hoàng để xây dựng thành các nhân vật như tiên, phù thủy hoặc pháp sư. Những nhân vật này sẽ là biểu tượng của cái thiện và cái ác và mang nhiều mâu thuẫn nội tâm sâu sắc để tạo nên chiều sâu và sức hấp dẫn cho tiểu thuyết.
Tiểu thuyết khoa học viễn tưởng
Điều làm nên sự khác biệt của tiểu thuyết khoa học viễn tưởng chính là cách nó sử dụng khoa học và công nghệ làm nền tảng cốt lõi để xây dựng nên các thế giới hư cấu.
Từ những câu chuyện về du hành thời gian, thám hiểm không gian, đến những cuộc gặp gỡ với các sinh vật ngoài hành tinh hay những thành tựu công nghệ không tưởng, tiểu thuyết khoa học viễn tưởng mang đến cho người đọc những góc nhìn mới mẻ về tương lai và tiềm năng của con người.
Lời kết
Qua những chia sẻ trong bài, chúng ta đã biết tiểu thuyết là gì và có những thể loại tiểu thuyết nào đang được ưa chuộng nhất hiện nay.
Thế giới tiểu thuyết mở ra một không gian vô tận với đa dạng thể loại và phong cách để bạn khám phá. Từ những câu chuyện ly kỳ của tiểu thuyết trinh thám, những cuộc phiêu lưu kỳ ảo trong thế giới tưởng tượng, cho đến những bài học sâu sắc từ tiểu thuyết lịch sử, ỗi thể loại đều mang đến những cơ hội mới mẻ và hấp dẫn để bạn thể hiện sự sáng tạo của mình.
Việc lựa chọn thể loại tiểu thuyết phù hợp với phong cách cá nhân chính là bước đầu tiên để bạn bắt đầu hành trình viết lách. Đừng lo lắng về việc có đúng hay sai khi bắt đầu viết; điều quan trọng là bạn làm như thế nào và có cố gắng hết sức mình hay chưa. Hãy dùng đam mê để viết và dẫn dắt độc giả vào câu chuyện mà bạn muốn.
Liên hệ với Người Chấp Bút nếu bạn cần hỗ trợ triển khai ý tưởng để hoàn thiện quyển tiểu thuyết đầu tay hoặc bạn đang có ý định xuất bản tác phẩm của mình thì cũng đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi. Với đội ngũ chuyên nghiệp và tận tâm, chúng tôi sẽ đồng hành cùng bạn trên chặng đường này!
