Viết truyện ngắn là một thử thách lớn hơn nhiều so với những gì bạn có thể tưởng tượng. Khác với tiểu thuyết, nơi bạn có không gian rộng lớn để phát triển thế giới và nhân vật, truyện ngắn yêu cầu bạn phải cô đọng và tập trung cho chủ đề chính. Mỗi câu chữ, mỗi tình tiết và lời thoại đều phải được chắt lọc tinh tế để không bị lan man mà vẫn giữ được sức mạnh và cảm xúc. ậy, làm thế nào để tạo ra một truyện ngắn vừa sâu sắc vừa ấn tượng? Trong bài viết này, chúng ta sẽ khám phá cách viết truyện ngắn hay và những yếu tố cốt lõi không thể thiếu để làm nên điều này.
Các yếu tố cốt lõi của truyện ngắn
Truyện ngắn sẽ có nội dung ít phức tạp hơn tiểu thuyết, thường chỉ có độ dài trong khoảng 3000 – 10.000 từ. Nhưng để viết truyện ngắn hay thì cũng cần đảm bảo nhiều yếu tố tương tự như tiểu thuyết. Đó chính là:
Chủ đề
Truyện ngắn hay khi và chỉ khi độc giả có thể nhận được một giá trị hoặc rút ra được bài học nào đó sau khi đọc xong câu chuyện. Cũng tức là, để viết truyện ngắn hay và ấn tượng, bạn cần có một chủ đề cốt lõi, truyền tải được thông điệp trung tâm đến với độc giả.
Chủ đề truyện ngắn là một ý tưởng hay mặt ngữ nghĩa nào đó hiện diện xuyên suốt câu chuyện. Tác giả truyền tải chủ đề này qua nhiều cách khác nhau để độc giả có thể cảm nhận được, chẳng hạn như thông qua những dòng mô tả cảm xúc của nhân vật hoặc qua hội thoại giữa các nhân vật. Thay vì trình bày một cách trực diện, tác giả sẽ dùng nhiều phép tu từ khác nhau để nhắc về chủ đề này.
Nhân vật chính
Bạn muốn học cách viết truyện ngắn hay? Vậy thì hãy bắt đầu từ việc xây dựng nhân vật chính, nhân vật phản diện và các nhân vật phụ khác. Nhưng hãy lưu ý, việc tạo ra quá nhiều nhân vật trong một truyện ngắn không phải là một ý tưởng tốt. Bạn sẽ phải đau đầu trong việc tạo ra đất diễn cho họ nhưng lại không chiếm sóng của nhân vật chính quá nhiều.
Nhân vật truyện ngắn rất đa dạng, đó có thể là một người, một nhóm người, động vật hoặc bất kỳ sinh vật nào khác. Nhân vật chính của truyện ngắn phải có hành động trong truyện, phải trải qua sự biến đổi và có cái “không có” để tạo nên tình huống xung đột chính.
Nhân vật phản diện chính là yếu tố thêm vào tạo ra ngòi nổ cho câu chuyện và thúc đẩy nhân vật chính bứt phá sau một sự kiện nào đó.
Cốt truyện/Kịch bản
Nếu có nhiều ý tưởng viết truyện ngắn, hãy ghi chép lại. Bởi vì, từ những chi tiết nhỏ, bạn sẽ tạo nên một cốt truyện hấp dẫn. Và hãy đảm bảo, cốt truyện của bạn có đủ 3 phần cơ bản: mở đầu, phần giữa và phần kết. Đối với truyện ngắn, hãy bắt đầu cốt truyện càng gần phần kết càng tốt. Bởi vì, truyện ngắn có giới hạn từ ít ỏi gấp nhiều lần so với tiểu thuyết. Bạn sẽ không thể tạo ra một thế giới quá lớn cho truyện ngắn của mình, nội dung truyện sẽ bị “nhạt nhẽo” và không có điểm nhấn nếu bạn cố gắng làm điều đó.
Bối cảnh
Bạn nên xem nhiều hướng dẫn viết truyện ngắn từ những tác giả khác, để biết cách xây dựng bối cảnh của truyện. Bạn cũng có thể đọc nhiều câu chuyện khác nhau để tìm tòi cách dựng bối cảnh truyện ngắn như thế nào sẽ thu hút được độc giả.
Bối cảnh truyện ngắn cũng tương tự với tiểu thuyết, phải có địa điểm và thời gian diễn ra câu chuyện bạn muốn kể. Địa điểm và thời gian này có thể xuất hiện từ thế giới hư cấu trong trí tưởng tượng của bạn. Tuy nhiên, đừng làm chúng bị xáo trộn, hãy tạo ra sự logic cho các mốc thời gian và nơi chốn mà bạn đề cập đến trong câu chuyện.
Một tình huống tiến thoái lưỡng nan
Cách viết truyện ngắn hay chính là tạo ra một tình huống oái ăm, không lường trước được để thử thách nhân vật chính. Thái độ, hành động và cách xử trí của nhân vật chính trong tình huống này sẽ quyết định độ hấp dẫn của truyện ngắn. Sẽ có những lời khen, tranh cãi nổ ra, nhưng chắc chắn với một tình huống khó đỡ được tạo ra cực kỳ hợp lý sẽ giúp truyện ngắn của bạn ghi điểm với độc giả dễ dàng hơn.
Một cao trào
Cách viết truyện ngắn cũng không quá khó, nhưng bạn cần phải biết cách tạo nên cao trào cho câu chuyện của mình. Trong quá trình học viết truyện ngắn, hãy ghi lại những đoạn cao trào mà bạn tâm đắc từ những câu chuyện khác. Hãy tự hỏi lý do vì sao bạn bị lôi cuốn bởi những xung đột, cao trào đó.
Để trở thành một tác giả truyện ngắn xuất sắc, trước hết hãy trở thành độc giả trung thành của những câu chuyện này. Đứng ở góc độ độc giả của truyện ngắn, bạn sẽ biết cao trào nào sẽ tạo nên sức hút khó cưỡng cho câu chuyện.
Tuy nhiên, truyện ngắn vẫn có thể giữ chân người đọc ngay cả khi không có cao trào nào. Nhưng để làm được điều này, tác giả cần phải biết cách xây dựng cốt truyện, nhân vật và lựa chọn chủ đề phù hợp. Bầu không khí trong truyện phải được mô tả tinh tế, có độ sâu lắng để chạm đến cảm xúc của người đọc nếu như thiếu vắng đi những tình tiết gay cấn và kịch tích.
Một quyết định
Đưa ra được tình huống khó xử, đẩy xung đột lên tới đỉnh điểm là lúc tác giả cần để cho độc giả thấy nhân vật chính hành động như thế nào, quyết định ra sao để giải quyết tình thế đó. Quyết định của nhân vật chính là chìa khóa làm hài lòng độc giả. Đương nhiên, có không ít truyện ngắn đã tạo ra những quyết định trái với số đông, nhưng không hẳn điều đó làm câu chuyện kém hấp dẫn.
Kết quả
Thông điệp mà tác giả muốn truyền tải sẽ được thể hiện rõ ràng nhất ở phần kết truyện. Vì vậy, hãy đảm bảo rằng độc giả có thể thấy được những chuyển biến quan trọng trong cốt truyện và sự phát triển của nhân vật chính ở đoạn kết này.
Hướng dẫn viết truyện ngắn cho người mới bắt đầu
Sẽ không có cách viết truyện ngắn cố định cho mọi tác giả. Mỗi người sẽ có cách tiếp cận khác nhau để tạo nên câu chuyện của riêng mình, mang đậm phong cách cá nhân và truyền tải những thông điệp giá trị theo cách mà mình mong muốn. Nhưng cơ bản, để những ý tưởng viết truyện ngắn không bị xếp chồng trong đầu bạn và bị lãng quên thì hãy bắt đầu theo các bước sau:
Lựa chọn ý tưởng
Những ý tưởng viết truyện ngắn sẽ không xuất hiện khi bạn yêu cầu, vì thế hãy lấy bút ghi lại bất kỳ khi nào ý tưởng lóe lên trong đầu bạn. Đó có thể là một hình mẫu nhân vật, một câu nói hoặc một cụm từ nào đó. Đừng khinh thường những điều nhỏ nhặt này, vì đó có thể là một ý tưởng tuyệt vời để viết truyện ngắn hay.
Có quá nhiều ý tưởng và chủ đề bạn muốn viết, chúng quấy nhiễu sự tập trung của bạn? Vậy thì hãy lựa chọn chủ đề nào có thông điệp rõ ràng và mạnh mẽ. Chủ đề bạn có cảm xúc mạnh nhất khi nhắc đến chính là chìa khóa.
Bạn cũng có thể tìm kiếm chủ đề từ độc giả. Hãy hỏi xem độc giả của bạn quan tâm nhất là điều gì? Câu chuyện nào sẽ chạm đến trái tim của họ? Họ có cần một câu chuyện chữa lành không? Hay họ cần một quan điểm nào đó có giá trị để hành động? Tìm đáp án từ độc giả và đó chính là chủ đề cho truyện ngắn của bạn.
Phác thảo và phát triển nhân vật
Cách viết truyện ngắn hay là hãy xây dựng tuyến nhân vật rõ ràng, bao gồm cả nhân vật chính và phụ. Nhân vật chính nên được phát triển theo hướng có sự trưởng thành cá nhân, chẳng hạn như thay đổi hoặc vượt qua khuyết điểm sau một cuộc khủng hoảng, hoặc có tính cách và hành vi được xác định thông qua những gì họ mong muốn. Những yếu tố này cần được giới thiệu từ phần mở đầu để tạo ra sự logic và nhất quán cho các diễn biến tiếp theo.
Bạn hãy vẽ một phác thảo nhân vật và đặt ra lộ trình cho nhân vật trong câu chuyện mà mình muốn kể. Sau đó, hãy xem xét đến tình hợp lệ, liệu sự chuyển biến của nhân vật có đúng hay không, có mang lại giá trị mà bạn muốn lan tỏa hay không.
Hướng dẫn viết truyện ngắn cho người mới bắt đầu
Tạo xung đột, tình huống khó xử
Ý tưởng viết truyện ngắn không chỉ dừng lại ở việc xây dựng nhân vật và cốt truyện, mà còn đòi hỏi bạn phải tạo ra một xung đột để đẩy cao trào lên đỉnh điểm. Chính tại thời điểm này, nhân vật được khắc họa rõ nét hơn qua lời nói, suy nghĩ và hành động, làm cho câu chuyện trở nên gây cấn và kịch tính hơn.Độc giả sẽ bị cuốn vào câu chuyện, tò mò và muốn khám phá đoạn kết sẽ diễn ra như thế nào.
Viết bản thảo 1
Hãy tổng hợp những ý tưởng viết truyện ngắn lại, tạo ra một dàn ý mạch lạc cho những tình tiết trong truyện. Sắp xếp từng phân cảnh trước sau và các đoạn hội thoại. Bạn nên ghi chú những vị trí nút thắt và cao trào.
Sau đó, hãy bắt đầu viết bản thảo đầu tiên. Đừng quá quan trọng lỗi ngữ pháp, lối hành văn hay lời thoại nhân vật trong bước này. Điều bạn cần là đưa những ý tưởng đã sắp xếp lên trên giấy.
Quay lại định vị nhân vật
Khi học cách viết truyện ngắn, bạn cần chú ý đến bước định vị nhân vật và chủ đề sau bản thảo đầu tiên. Có thể nhiều tác giả họ viết dựa vào cảm xúc và cảm tính nên mạch truyện được tuôn ra khá dễ dàng. Tuy nhiên, nếu bỏ qua việc xác định lại nhân vật và chủ đề, rất dễ tạo ra một câu chuyện phi logic và có những tình huống khó hiểu hoặc không hợp lý.
Vì thế, sau khi xong bản thảo đầu tiên, hãy dừng lại và xem những gì mình đã viết. Để khách quan hơn, bạn có thể xem lại sau vài ngày.
Những thông tin mà bạn nên xác nhận lại bao gồm:
- Nhân vật đã có hình tượng rõ ràng chưa? Đó là ai?
- Tình huống thúc đẩy là gì?
- Diễn tiến câu chuyện có thay đổi thế nào?
- Chủ đề chính có được lồng ghép vào mạch truyện?
- Câu chuyện có mở ra một ý tưởng hay quan điểm khác?
- Các ý tưởng, tình tiết có liên quan tới cốt truyện ban đầu?
- Giải quyết tình huống đã hợp lý chưa?
- Lời thoại nhân vật có gượng ép?
Viết bản thảo 2
Sau khi đã xem qua bản thảo đầu tiên và có những điều chỉnh, hãy tiến hành viết bản thảo thứ hai một cách trau chuốt hơn. Bạn có thể cắt bỏ những chi tiết không liên quan trong bản thảo một, thay thế bằng một chi tiết khác hoặc biến đổi sao cho phù hợp với mạch truyện chính.
Những từ mô tả được dùng trước đó có thể thay thế bằng những từ hay và mang hàm ý nhiều hơn để tạo ra sự sâu sắc cho suy nghĩ và lời nói của nhân vật. Tập trung vào mô tả để tạo ra thế giới rõ ràng, giúp độc giả hình dung dễ dàng hơn.
Cuối cùng, hãy xem lại tính nhất quán của cốt truyện và các nhân vật được đề cập trong đó.
Biên tập
Nếu trong giai đoạn học viết truyện ngắn, bạn nên tìm kiếm một người có chuyên môn hơn để hỗ trợ phần biên tập. Thông qua việc chỉnh sửa ngữ pháp, chính tả, ngữ điệu và cấu trúc câu, bạn sẽ nhận được những phản hồi giá trị từ biên tập viên. Những chỉnh sửa này không chỉ giúp cải thiện bản thảo hiện tại mà còn cung cấp cho bạn những bài học quý báu để tránh mắc phải lỗi tương tự trong các truyện ngắn tiếp theo.
Mẹo viết truyện ngắn hay và ấn tượng
Có thể những ý tưởng viết truyện ngắn của bạn nhiều vô số kể, nhưng để tạo ra câu chuyện từ những ý tưởng đó thì lại không dễ như bạn tưởng. Bạn có thể phải vật lộn khá nhiều với dàn ý, với nhân vật chính hoặc một tình huống cao trào nào đó mà bạn nghĩ là chưa đủ đô với độc giả. Bạn cũng đã gặp tình trạng bí ý tưởng trong lúc viết. Nếu mọi tình huống này vẫn thường xuyên xảy ra vậy thì hãy thử dùng cách viết truyện ngắn sau đây:
- Nhảy cóc phân cảnh: Chắc chắn có không ít lần bạn bị bí từ để mô tả một phân cảnh nào đó. Vậy thì hãy “skip” nó đi và chuyển sang một phân cảnh mà bạn có cảm xúc và ngôn từ để viết. Đây là một mẹo khá hay của nhiều tác giả viết sách, truyện chia sẻ với nhau. Bởi không có quy định nào bắt buộc bạn phải viết truyện theo trình tự cả. Hãy thoải mái để sức tưởng tượng bay xa trong thời điểm phù hợp.
- Đọc truyện của tác giả nổi tiếng: Bạn muốn viết truyện ngắn kiếm tiền? Vậy trước tiên, hãy bỏ tiền ra để mua những tập truyện ngắn nổi tiếng về đọc. Bởi vì, để viết truyện hay chỉ có cách là viết và đọc nhiều hơn. Vì khi đọc, bạn sẽ được khám phá nhiều miền đất mới, tiếp cận nhiều khía cạnh trong cuộc sống để làm chất liệu cho câu chuyện của mình.
- Mở rộng 5 giác quan: Thay vì giới hạn tiếp xúc của độc giả, hãy tạo ra cơ hội để họ có thể có những cảm nhận sâu sắc hơn về câu chuyện bạn kể. Hãy đưa họ vào thế giới truyện ngắn bằng cả 5 giác quan để được nhìn, chạm, nếm, ngửi và nghe. Đây chính là một trong những cách viết truyện ngắn cực hay mà bạn nên thử áp dụng.
- Xây dựng đối thoại: Một trong những kỹ năng viết truyện ngắn cần phải trau dồi thường xuyên chính là tạo cuộc hội thoại. Có thế bạn chưa biết, nhưng đã có nhiều tác giả chỉ cần một vài dòng hội thoại thôi cũng đã tạo ra địa chấn rồi đấy. Và quan trọng là, khi sử dụng hội thoại tốt, bạn không cần phải vắt óc suy nghĩ nên mô tả phân cảnh đó như thế nào.
>> XEM THÊM: 12 cách để viết tốt hơn – Mỗi ngày là một sự thay đổi
Lời kết
Khi bạn đã nắm vững cách xây dựng cốt truyện, phát triển nhân vật, và tạo dựng một kết thúc ấn tượng, bạn đã sẵn sàng để làm chủ nhiều thể loại truyện ngắn. Hãy áp dụng các cách viết truyện ngắn trong bài nếu như bạn gặp khó khăn trong quá trình này. Và đừng quên rằng, dù kỹ năng viết truyện của bạn đã tăng lên nhiều bậc, nhưng hãy liên tục học hỏi và cải thiện mỗi ngày để có thể viết ra nhiều câu chuyện hấp dẫn hơn nữa.
Liên hệ với Người Chấp Bút nếu như bạn đang có ý tưởng xuất bản tập truyện ngắn của mình nhé!
