[TIPS] Hướng dẫn cách viết sách phi hư cấu hay

Khi viết sách phi hư cấu, nhiều tác giả đã bị mắc kẹt giữa hàng loạt thông tin và những khái niệm phức tạp mà không biết phải bắt đầu từ đâu. Những điều này làm mất thời gian và có thể khiến họ từ bỏ thể loại này. Nếu bạn cũng đang gặp phải vấn đề tương tự, hãy theo dõi bài viết này để biết cách viết sách phi hư cấu một cách logic và dễ dàng. Những thông tin được cung cấp sẽ giúp bạn tổ chức ý tưởng, truyền tải thông điệp và hiểu độc giả của mình hơn.

Sách phi hư cấu là gì?

Sách phi hư cấu là thể loại văn học mà mục tiêu chính là cung cấp thông tin dựa trên sự kiện thật và nghiên cứu có căn cứ. Nó khác biệt hoàn toàn với thể loại hư cấu, nơi mà các câu chuyện được xây dựng từ trí tưởng tượng của tác giả.

Khi viết sách phi hư cấu, tác giả không chỉ kể lại sự kiện mà còn phải đảm bảo tính chính xác và trung thực trong từng chi tiết. Những cuốn sách này có thể bao gồm nhiều thể loại như tiểu sử, lịch sử, khoa học, kinh doanh hay thậm chí là sách hướng dẫn về các chủ đề cụ thể.

Mặc dù tính chính xác là yếu tố cốt lõi, nhưng kỹ năng kể chuyện vẫn cần thiết để làm cho cuốn sách dễ tiếp cận và hấp dẫn hơn với độc giả. Đây là một trong những yếu tố quan trọng khi học cách viết sách phi hư cấu mà bạn cần lưu ý đến.

Cách viết sách phi hư cấu

Không thể nói thể loại sách phi hư cấu khó viết hơn hư cấu. Nhưng có một điểm chúng ta phải thừa nhận là những thông tin được đề cập đến trong sách phi hư cấu đều phải là thông tin có thực, chính xác và không được thêu dệt. Việc kiểm chứng những thông tin này cũng là một vấn đề lớn với các tác giả theo đuổi thể loại này.

Ngoài ra, để viết sách phi hư cấu và được nhiều độc giả đón nhận thì phong cách viết cũng phải gây ấn tượng, không thể bê hoàn toàn thông tin vào sách và khiến chúng chẳng khác gì một cuốn từ điển. 

Dưới đây là cách viết sách phi hư cấu mà bạn có thể tham khảo:

Xác định mục đích viết sách

Như khái niệm sách phi hư cấu là gì vừa chia sẻ có thể thấy thể loại sách này không phải chỉ trình bày sự thật, chia sẻ thông tin mà thông qua cách diễn đạt của tác giả sẽ gửi gắm một thông điệp, kiến thức và những ý nghĩa đằng sau từng câu chữ. Tuy là sách viết về sự kiện, câu chuyện có thật, nhưng không phải hoàn toàn khách quan bởi tác giả có thể viết dưới sự hiểu biết và mục đích riêng mình. 

Vậy nên, trước khi viết sách phi hư cấu, điều cần làm rõ chính là: Bạn muốn cuốn sách của mình làm gì/mang đến cái gì cho người đọc? Liệu đó là chia sẻ kiến thức bạn tích lũy trong lĩnh vực chuyên môn, nâng cao nhận thức về một chủ đề quan trọng hay truyền cảm hứng để người đọc hành động?

Khi trả lời được những câu hỏi này, bạn sẽ tìm được hướng viết và định hình được giọng điệu, cấu trúc và cách trình bày nội dung phù hợp. Đó là một trong những cách viết sách phi hư cấu dạo đầu được nhiều tác giả chia sẻ lại.

Tìm được lý do, mục đích viết sách bạn cũng sẽ dễ dàng khoanh vùng đối tượng độc giả, hiểu được cái họ cần và cảm nhận ra sao khi đọc quyển sách này. 

Hãy nhớ rằng, cách viết sách phi hư cấu hay bất kỳ thể loại nào cũng đều không có công thức cố định, nhưng luôn bắt đầu bằng việc trả lời những câu hỏi tại sao, như thế nào và cái gì.

Xác định độc giả mục tiêu

Ngoài việc xác định lý do để viết sách, tìm đối tượng độc giả tiềm năng cũng là bước quan trọng. Bạn phải tìm được nguồn ra cho sách của mình trước khi viết. Điều này không chỉ đảm bảo lợi nhuận về sau mà đảm bảo bản thân không bị hụt hẫng khi sách ra mắt nhưng lại chẳng ai hào hứng với nó.

Khi bạn viết sách, phi hư cấu hay hư cấu đều là lúc bạn đang trò chuyện với độc giả của mình. Nếu không biết rõ họ là ai, bạn sẽ dễ lạc hướng, dẫn đến nội dung lan man hoặc không phù hợp. Chẳng hạn, nếu bạn viết sách về quản lý tài chính cá nhân nhưng không xác định đối tượng là người mới bắt đầu hay những nhà đầu tư giàu kinh nghiệm thì thông điệp của bạn chắc chắn không thể chạm được vào họ.

Vậy thì làm sao để xác định độc giả mục tiêu?

Đầu tiên, hãy trả lời 3 câu hỏi sau:

• Bạn đang viết cho ai?
• Họ cần gì?
• Họ hy vọng thay đổi điều gì sau khi đọc xong cuốn sách?

Đừng cố gắng tiếp cận độc giả chung chung, bạn nên thu hẹp phạm vi. Ví dụ như, thay vì viết một quyển sách “cách làm việc hiệu quả” thì hãy thu nhỏ nó lại thành “cách làm việc hiệu quả tại nhà” hoặc là “cách cân bằng công việc và gia đình cho mẹ bỉm”

Để làm được những điều này, bạn hãy vẽ ra chân dung độc giả, càng chi tiết càng có lợi cho quá trình nghiên cứu, chọn lọc thông tin và viết. Bức tranh chân dung cần có:

• Thông tin cơ bản: tuổi, giới tính, nghề nghiệp, thu nhập
• Hoàn cảnh: tình trạng hôn nhân, sở thích, lối sống, vòng quan hệ.
• Hy vọng và thách thức: Họ gặp khó khăn gì? Họ khao khát điều gì? Đam mê của họ là gì? Điều gì đang cản trở họ? 

Chọn đúng cách viết sách phi hư cấu, chọn đúng thị trường sẽ là bước đầu tiên cho sự thành công của quyển sách.

Xác định ý tưởng cho cuốn sách

Có mục đích, có độc giả, điều tiếp theo cần làm chính là xác định ý tưởng cốt lõi. Ý tưởng này sẽ giúp bạn định hướng nội dung và tạo ra kết nối với độc giả mà bạn muốn tiếp cận.

Ở bước này, bạn sẽ tiếp tục trả lời các câu hỏi:

• Cuốn sách viết về điều gì?
• Tại sao là điều này?
• Ai sẽ đọc nó?

Nên nhớ rằng, khác với sách hư cấu, ý tưởng và chủ đề sách phi hư cấu không xuất hiện bất chợt và tưởng tượng ra, nó phải bắt nguồn từ sự kiện, sự việc cụ thể hoặc từ một yêu cầu giải quyết vấn đề cụ thể. Và thường một quyển sách phi hư cấu sẽ đưa ra một giải pháp cho người cần đến nó. 

Tốt nhất, hãy chọn một chủ đề gắn bó mật thiết với chuyên môn và đam mê của bạn. Vì nó đáp ứng yêu cầu về độ chính xác, đáng tin cậy mà sách phi hư cấu nên có. Nó cũng giúp bạn có đủ “tư cách, thẩm quyền” để chia sẻ. Ví dụ, các chuyên gia tài chính thường sẽ chia sẻ về cách họ làm giàu, cách bắt sóng hay quản lý thời gian hiệu quả giữa trăm nghìn công việc cần đến họ.

Trong quá trình tìm kiếm cách viết sách phi hư cấu và đề tài để viết, hãy cân nhắc đến nhu cầu thị trường. Bạn nên nghiên cứu xem độc giả đang quan tâm đến điều gì và liệu ý tưởng của bạn có thể làm đầy những khoảng trống trong các tài liệu hiện có hay không. Đừng viết lại những điều đã có, trừ khi bạn đưa ra được giải pháp tốt hơn.

Nắm vững thể loại phi hư cấu sẽ viết

Sách phi hư cấu cũng đa dạng thể loại, nên bạn cần chọn đúng thể loại mà viết. Và thay vì bắt đầu tìm cách viết sách phi hư cấu hay nhất, hãy tìm những quyển sách phi hư cấu cùng thể loại mà bạn muốn viết để đọc. Những quyển sách này sẽ giúp bạn nhận ra:

• Những đặc điểm chung mà các tác giả thành công thường áp dụng.
• Các cách xây dựng nội dung, cấu trúc logic và phong cách trình bày hấp dẫn.
• Những yếu tố nào khiến một cuốn sách trở nên khó quên và có sức ảnh hưởng.

Ví dụ, nếu bạn muốn viết sách self-help, vậy hãy thử xem qua những quyển đang được độc giả bình chọn nhiều nhất có gì. Bạn không thể viết một cuốn sách hay nếu không biết trước độc giả kỳ vọng điều gì từ thể loại mà bạn đang hướng đến. 

Cách viết sách phi hư cấu: Nghiên cứu chủ đề

Trình bày thông tin không phải là công việc duy nhất cần làm khi viết sách phi hư cấu. Bạn cần đi sâu và sự thật, làm sáng tỏ những góc khuất, tiếp cận một cách mới hơn để làm sáng tỏ mọi thứ. Và để làm được điều đó, nghiên cứu kỹ chủ đề rất quan trọng. 

Bạn nên dành thời gian nghiên cứu sơ bộ về chủ đề mình muốn viết để đưa ra được đánh giá xem chủ đề có đủ thông tin để khai thác toàn diện không. Đồng thời, cũng nhận biết những quan điểm, tranh luận khác nhau xoay quanh chủ đề, từ đó tìm ra góc nhìn riêng biệt để phát triển.

Trong quá trình nghiên cứu, đừng từ chối bất kỳ nguồn tài liệu nào, từ sách, báo, các nghiên cứu học thuật, tài liệu thực địa, phỏng vấn cá nhân, đến các video, trải nghiệm thực tế. Nhớ ghi chú cẩn thận từng ý tưởng quan trọng và sắp xếp chúng thành các nhóm chủ đề nhỏ. Cách này sẽ giúp bạn dễ tìm kiếm lại và đảm bảo thông tin được trình bày một cách logic và thuyết phục hơn.

Chọn cấu trúc cho sách

Một cấu trúc hợp lý sẽ hướng dẫn người đọc đi qua từng chương và  giúp bạn sắp xếp ý tưởng một cách mạch lạc trong khi viết. 

Có nhiều cách chọn cấu trúc cho sách phi hư cấu và việc lựa chọn phù hợp phụ thuộc vào mục tiêu của bạn, cũng như chủ đề sách. Chẳng hạn như nếu viết sách hồi ký, tự sự thì có thể sử dụng cấu trúc vòng tròn để bắt đầu ở thực tại (hoặc một kết quả nào đó) và quay ngược thời gian để viết quá trình đi đến đó. Còn nếu bạn viết về quyển sách hướng dẫn thì cấu trúc tuyến tính với các bước, chương sẽ giúp độc giả dễ theo dõi hơn.

Cạnh đó, nếu quyển sách lồng ghép nhiều câu chuyện/góc nhìn thì sử dụng cấu trúc song song sẽ mang lại hiệu quả cao.

Nếu bạn chọn một chủ đề lớn và có khá nhiều chi tiết cần đưa ra thì hãy bắt đầu bằng cách đưa ra tổng quan, một cái nhìn bao quát, sau đó phân nhỏ thành các chương chi tiết hơn. Nhưng, hãy nhớ cân bằng giữa các chương và luôn bao gồm phần giới thiệu để đặt nền tảng, cũng như phần kết luận nhằm củng cố thông điệp chính.

Đó là cách viết sách phi hư cấu giúp bạn vừa kể được câu chuyện muốn kể, vừa đưa ra được thông điệp muốn truyền tải, giúp người đọc nắm bắt và dễ dàng kết nối được với những gì bạn muốn nói.

Cách viết sách phi hư cấu: Lên dàn ý logic

Sau khi đã hoàn thành hết các bước trên, bạn nên lên dàn ý một cách chi tiết và logic. Đây chính là nền tảng giúp bạn tổ chức các ý tưởng một cách mạch lạc và dễ hiểu.

Bạn có thể sử dụng sơ đồ tư duy để phác thảo các chủ đề chính của cuốn sách. Khi đã có các nhánh chính, bạn có thể chuyển chúng thành dàn ý chi tiết, với các mục nhỏ hơn giúp phát triển từng phần của câu chuyện hoặc luận điểm.

Cách viết sách phi hư cấu: Cắt giảm thông tin dư thừa

Bạn sẽ phải đối mặt với rất nhiều dữ liệu và thông tin và không phải tất cả chúng đều cần thiết. Thông tin quá nhiều không chỉ làm giảm sự chú ý của độc giả mà còn làm mất đi tính mạch lạc, khiến cho cuốn sách trở nên dài dòng và khó tiếp cận.

Vì thế, bạn phải tự hỏi: Thông tin này thêm vào sách với mục đích gì? ó có liên quan trực tiếp đến vấn đề mà bạn đang giải quyết hay không? Khi bạn đã xác định được mục tiêu và thông điệp chính, bạn sẽ nhận ra rằng nhiều chi tiết, dù có vẻ thú vị, thực ra lại chỉ là sự rườm rà. 

Nên trước khi viết, đặc biệt là sau khi hoàn thành bản thảo đầu tiên, bạn nên đọc lại từng đoạn và đánh giá từng thông tin. Cắt bỏ những chi tiết không cần thiết, giúp cuốn sách trở nên súc tích và dễ tiếp cận hơn với độc giả.

Sử dụng ngôn ngữ đơn giản, không lạm dụng thuật ngữ chuyên ngành

Cuối cùng trong phần chia sẻ cách viết sách phi hư cấu này chính là muốn bạn lưu ý đến vấn đề lựa chọn ngôn từ khi viết. Sách phi hư cấu có nhược điểm là không thu hút nhiều độc giả bởi có nhiều kiến thức chuyên ngành, uyên thâm, không có các tình tiết gay cấn, hồi hộp như hư cấu; nên việc lạm dụng thuật ngữ chuyên ngành hay sử dụng ngôn từ học thuật quá sẽ làm mọi người cảm thấy mệt mỏi. 

Hãy cố gắng sử dụng các từ ngữ thông dụng, chỉ khi nào thật sự cần thiết mới dùng thuật ngữ chuyên ngành và đừng quên giải thích rõ ràng khi bạn giới thiệu một thuật ngữ lần đầu tiên. Dù chủ đề có phức tạp đến đâu, bạn cũng có thể giải thích nó bằng những từ ngữ đơn giản, dễ hình dung.

XEM THÊM: Top 5 các quyển sách phi hư cấu hay nhất mọi thời đại

Lời kết

Hy vọng những cách viết sách phi hư cấu được chia sẻ trong bài sẽ giúp bạn có khởi đầu dễ dàng hơn trong hành trình này. Hãy nhớ rằng, tính chính xác và độ tin cậy của thông tin trong thể loại này là điều quan trọng nhất. Bất kể bạn viết về chủ đề nào cũng cần kiểm chứng lại thông tin để tránh mất uy tín và tên tuổi, cũng như ảnh hưởng đến thành công của sách khi xuất bản.

Chia sẻ thêm với Người Chấp Bút về những khó khăn mà bạn gặp phải trong hành trình viết và xuất bản sách. Chúng tôi sẽ lắng nghe và cùng bạn giải quyết.